Ein vinnupolitikkur, sum ikki fungerar!

Tá eingin samanhangur er millum framgongd hjá einstøkum fyritøkum, og livistøðið í samfelagnum sum heild, so er okkurt við vinnupolitikkinum, sum er skipað skeivt. Og hetta er ongantíð so rætt, sum tá talan er um vinnu, sum livir av fólksins ogn.

Rói Egholm talar til floksting Tjóðveldis 2014.

Rói Egholm helt eina sera áhugaverda og frálíka góða røðu á flokstingi Tjóðveldis, har hann vísti á, hvørjar avleiðingar hetta hevur fyri vinnuna og fyri fólkaræðið, at trý alifeløg og fýra reiðarí hava fingið forerandi (ella kraddað seg til) fólksins ogn. Her eru brot:

Kristina sigur, at tað er heilt fantastiskt at hava eina fyritøku sum hevur yvir 700 mió kr í yvirskoti. Men hvussu merkja vit tað? Hvussu merkir føroyingurin, at okkara høvuðsvinna hevur tað gott? Vit merkja tað slett ikki. Vit merkja tað slett yvirhøvur ikki! Og tá ið man hevur verið í hesi vinnuni síðani 1986 og kennir til, hví ið Regin situr á sínum loyvum -- hví situr Regin á sínum loyvum? Ella hví sita teir, sum hava hini loyvini, hví sita teir á teimum? Tað er ikki tí teir hava verið úti í eini fríari kapping og vunnið sær rættindi. Tað er ikki tí! Tað er tí, onkur er systkinabarn onkran og onkur kennir onkran, tað er tí teir sita á loyvunum.  Eg sigi tað, at teir sum arbeiða í hesi vinnuni, hesi sjey feløgini, tey gera alt púra rætt. Man kann ikki lasta hesi feløgini fyri at gera nakað skeivt, tey gera púra rætt. Øll sum høvdu sitið í teirra stóli høvdu gjørt tað soleiðis. Men skipanin er skeiv.

Hvat ólukkan snakkar Margrethe Vestager um?

Í gjár fríggjadag var danski økonomiministarin Margrethe Vestager á vitjan í Danmarks Statistik. Áðrenn hon fór rundtúr í húsinum til nakrar deildir hon vildi vitja, helt hon røðu fyri øllum húsinum, men hvat ólukkan meinar hon við:

Uden troværdig statistik må vi regere ud fra anekdoter, eller - Gud forbyde det - hvad interesseorganisationerne ønsker.

Margrethe Vestager besøger Danmarks Statistik
og holder tale for hele personalet inden rundtur til udvalgte kontorer.

Magrethe Vestager hevði ikki komið langt í føroyskum politikki!

Kreativur kleyvarskapur

Landskassin hevur í gjár lænt meira enn eina milliard. Rentan er undir 2 pct. Hví tramin lænir landskassin ikki eina milliard aftrat beinanvegin at brúka til Skálafjarðartunnil, í staðin fyri at finna uppá eina løgna konstruktión, sum er líka dýr sum CIP, og til havrannsóknarskip, í staðin fyri líka kreativa fígging sum Brixtofte brúkti í Farum til hann bleiv geglaður.

Politisk telving og útlendskir eigarar

Dagur og vika (við kjaki) hevur í gjárkvøldið og í kvøld viðgjørt tveir spurningar viðvíkjandi føroysku fiskivinnuni: Skulu útlendingar sleppa at eiga í føroyskari fiskivinnu, og hvussu verður makrelkvotan býtt.

Í Degi og viku í gjárkvøldið var innslag um fiskivinnu og útlendskan kapital (byrjar eftir 6:22). Tað snúði seg um uppskotið hjá Tjóðveldi um forboð ímóti útlendskum eigarum í fiskivinnuni, og innslagið var um, hvat føroysku vinnuligu seráhugamálini halda um uppskotið hjá Tjóðveldi. Triðja beinið í einum væl lýstum máli: eitt fakligt ískoyti til spurningin  -- var ikki við.

Í avannonceringini av innslagnum í gjárkvøldið segði Johnsigurd, at í kvøld skuldi koma kjak um eigaraviðurskiftini í fiskivinnuni og uppskotið hjá Tjóðveldi. So roknaði eg so avgjørt við, at eitt innslag við fakligum ískoyti kom í Degi og viku í kvøld, sum upptakt, so kjakið ikki stóð á berum. Ella kanska, at tað bleiv kjak millum fakfólk.

Felags mál fyri arbeiðsmarknaðin

Vónandi fara føroysk arbeiðsgevarafeløg at stuðla fakfeløgunum í teirra krøvum, sum higartil hava verið avvíst av fólksins fígginda í Fiskimálaráðnum.

sidst i udsendelsen kommer Dansk Arbejdsgiverforenings adm. direktør i studiet. Han har netop sagt ja til højere lønstigninger og nye værktøjer til fagforeningernes kamp mod underbetalt udenlandsk arbejdskraft.
(DR P1 um sending 20. mars 2014)

Tveir fyribils oljupostar

Javnaðarflokkurin á Fólkatingi hevði eina áhugaverda oljuráðstevnu á Christiansborg. Fleiri áhugaverdar framløgur vóru, men nógv var framhald av tí juhu-stemningi, sum hevur verið ráðandi, og tað sum var eitt sindur atfinnandi, fór ikki nógv í dýpdina. Men har var nógv at byggja víðari á.

Fullteknað var til oljuráðstevnuna á Christiansborg. Mynd: Javnaðarflokkurin á Fólkatingi

Eitt sum ikki kom fram, tí stundir ikki vóru til viðmerkingar úr salinum, var stór hol eru í oljuskattalógini, so Føroyar skulu ikki vænta at fáa eina krónu í serskatti burturúr. Men hetta er vitan, sum eisini er í politisku skipanini, og Tjóðveldi hevur lagt uppskot fram um at endurskoða oljuskattalógina.

Tað gav konkret høvi til stuttar viðmerkingar á facebook, sum sjálvsagt skulu útgreinast nærri seinni.

Makrelkvotan og fátækramarkið í 2014

Í 2011 seldi landið 20.000 tons av makreli á uppboðssølu. Hetta gav góðar 70 mió kr í búskapargrunnin. (Fólkaflokkurin tømdi tó búskapargrunnin aftur sum eitt tað fyrsta eftir at flokkurin yvirtók fíggjarmál, so hesir pengarnir eru ikki til longur.)

Í 2014 er føroyska makrelkvotan 156.240 tons. Verða rættindini at fiska makrelin seld á uppboðssølu og prísurin verður tann sami sum í 2011, kann tað geva góðar 550 mió kr til eigaran av tilfeinginum: Føroya fólk.

Í 2011 skuldi allur makrelurin fiskast í føroyskum øki. Av tí at makrelsemjan ger, at fiskast kann eisini í norskum og ES-sjógvi og eftir metingum annars, kann upphæddin kanska blíva 100 mió kr meira enn omanfyri nevnda, ella umleið 650 mió kr! (Hetta samsvarar eisini við bæði útrokningar hjá búskaparfrøðingum og við virðið á handlaðum kvotum í Íslandi.)

Tað er ikki alment innlit, sum kostar!

Landsstýrismaðurin í vinnumálum vil avmarkað almenna innlitið. Hann sigur við útvarpið, at tað almenna brúkar

kolossalar resursir uppá innlitsumbønir.

Her vendir landsstýrismaðurin tingunum á høvdið!

Tað er ikki alment innlit, sum kostar pengar. At lata innlit í alt kann við rættu skipanini gerast at kalla gratis. Tað sum kostar, og nógvar resursir verða brúktar uppá, er at krógva og finna umberingar fyri at krógva.

Ikki rætt at javnseta fakfelagslimagjald við gjøld hjá vinnulívinum

Løgtingið hevur júst endað fyrstu viðgerð av uppskoti 98/2013 hjá Rigmor og Eyðgunn um, at limagjald til fakfeløg skal geva rætt til skattafrádrátt. Uppskotið hevur sambært uppskotsstillarunum m.a. til endamáls at javnseta báðar partarnar á arbeiðsmarknaðinum.

Men hetta endamálið er púra galið! Og at tosa um javnseting vísir, at tær báðar hava ikki hugsað seg nóg væl um, tí tær eiga at vita, at tað gagnar samfelagnum, at fólk eru limir í fakfelagi. Hevði uppskotið rætt endamál, royndi man ikki at javnseta við frádráttum til báðar partar, men heldur at brúka høvið til eisini at avtaka nakrar skattafrádráttir, sum vinnulívið hevur fyri at vera við í bransjufelagsskapum og til tiltøk sum vinnulívsdagar v.m., tí tílíkt virksemi eigur landið ikki stuðla.

Tað var Adam Smith sum skrivaði í Wealth of Nations:

Persónar í somu bransju hittast sjáldan, heldur ikki bara til gamans, uttan at samrøðan endar sum ein samansvørjing ímóti almenninginum, t.d. um hvussu man kann hækka prísirnar. Tað er ikki møguligt hjá samfelagnum at forða slíkum ráðstevnum og fundum við lóg, sum kunnu handhevast, og uttan at gera seg inn á grundleggjandi rættindi um frælsi. Men sjálvt um lógin ikki kann forða fólki í somu bransju av og á at hittast, eigur samfelagið ikki á nakran hátt at eggja til slíkt virksemi og heldur ikki at skapa tørv á tí.
(mín týðing; volume I, kapittul 10)

Eg havi einki at leggja aftrat orðunum hjá Adam Smith!

Tað er ikki rætt at javnseta fakfelagslimagjald við tilsvarandi gjøld hjá vinnulívinum. Tí tað er ikki nokk!

Misskilta nationalisma Tjóðveldis

Misskilt nationalisma er ikki at vilja gera føroyska búskapin leysan av danskari ríkisveiting, tí hetta er hinvegin eitt skilagott mál at arbeiða fyri.

Misskilt nationalisma er at vilja halda útlendskan kapital burtur úr ávísum vinnum, sum virka í Føroyum.

(Og sum ein av fleiri skaðiligum hjáárinum vil ein slík áseting gera stríðið ímóti korruptión í fiskivinnupolitikkinum truplari.)

Vónandi tekur Tjóðveldi hatta uppskotið aftur, sum tey sambært útvarpinum í kvøld hava borið í Løgtingið.

Lesivegleiðing til seinastu frágreiðing hjá Búskaparráðnum (mars 2014)

Um tú ikki tímir lesa alla frágreiðingina frá Búskaparráðnum (pdf), so er mynd 17, hóast hon bara umfatar einstaka vinnugrein, ein góð lýsing av, hvat hevur verið galið við øllum búskapinum (mest av politiskum ávum) bæði seinastu 2½ árini og longur aftur enn tað.

Mynd 17 klipt úr frágreiðing Búskaparráðsins, mars 2014:
Treystitalskanningin vísir m.a., hvat byggivinnan sigur forðar vøkstri.

Vigtigari er at skilja hasa myndina, enn at lesa samandráttin. Hyggja vit eftir tíðini undir hesari samgonguni, vísir myndin, at minkipolitikkurin hjá samgonguni hevur forðað vøkstri hjá vinnuni (myndin vísir, at manglandi eftirspurningur fekk vaksandi týdning fyrstu tíðina undir hesi samgonguni), og at tað sum nú serliga forðar vøkstri er, manglandi arbeiðsmegi, sum í ávísan mun er úrslit av, at politiska skipanin í áravís hevur skattastuðlað fólki at fara av landinum at arbeiða. Hetta síðsta kann tó broytast og er vigtugt at broyta. Annars kann samgongan megna tað ótrúliga vánaliga at fáa lønarglíðing og stagneraðan búskap í senn.

Rætting: Ein setningur er umorðaður fyri betur at samsvara við, at stuðul til fólk at fara av landinum at arbeiða hevur verið longur enn núverandi samgonga hevur sitið við valdið.

Gerhard Lognberg (2008 - 2014)

Nei, Gerhard Lognberg er ikki deyður... Árstølini vísa bara, hvørja seinking Gerhard hevur megnað viðvíkjandi ætlanini at fremja undirsjóvartunnil millum Sandoy og Streymoy.

Í dag skal Løgtingið viðgera uppskot Lmál 77/2013: Uppskot til løgtingslóg um at stovna partafelag og at byggja og reka undirsjóvartunlar millum Streymoy og Eysturoy og millum Streymoy og Sandoy.

Útlicitering, privatisering og uttanumtos

Tað mátti verið lætt at fáa semju um at koyra fiskivinnuna á marknað í staðin fyri at stýra sum ein almennur stovnur (ella fleiri) eftir boðum frá aðalráðnum.

Hetta er ein vinna, sum er sera væl egnað til privatan marknað tí ikki er neyðugt við innviklaðari regulering.

Fyrr enn hetta er framt -- at fiskivinnan og tilfeingisfordeilingin virkar á marknaðargrundarlagi -- er fullkomiliga absurd at tosa um at privatisera nakað sum helst annað alment virksemi. At tað kortini verður gjørt virkar sum ein roynd at flyta fokus frá, at tilfeingisrentan, sum alt Føroya fólk eigur sum eigari av tilfeinginum, í staðin rennur niður í fáar politiskt útvaldar privatar lummar. Talan er omanfyri eina miljard um árið. 10.000 føroyingar kundu livað av hesum, sum nakrir fáir vinir hjá politikarum ræna.

Aftaná 35 ár við framgongd og 35 ár við stagnatión

Arbeiðsministarin fyrra valskeiðið hjá Bill Clinton, búskaparfrøðingurin Robert Reich hugleiðir á facebook um búskaparsøguna tey 70 árini síðani annar heimsbardagi endaði:

Nú pápi mín fylti 100 hugsaði eg um Størsta Ættarliðið, sum hann var partur av. Tey vunnu Heimskríggið. Tey bygdu síðani eitt samfelag til síni børn og ommu- og abbabørn við søgunnar størstu útbygging av skúlaskipanini og víðari útbúgvingarmøguleikum, við einum motorveganeti tvørtur um statirnar, við mannarættindalógum, við almennari heilsutrygging til tey gomlu og til tey fátæku, og við umhvørvisverndarlógum. Tey vóru við at endurbyggja Europa og Japan, og fingu Amerika á mánan. Meira enn triði hvør var limur í fakfelagi, og tað gav miðalklassanum samráðingarstyrki til at tryggja teimum ein stóran part av búskaparligu framgongdini Og við framgongdini kundu tey rinda skattir, sum fíggjaðu tað mesta av tí, sum tørvur var á, meðan ríkastu amerikanarar rindaðu 70 pct í skatti av teirra síðst tjentu dollarum (tá Eisenhower var forseti var hægsti marginalskattur enntá 91 pct). Fløðandi sjógvurin lyfti allar bátarnar.

Robert Reich. Myndina havi eg av hansara bloggi.

BankNordiksa nýggi serligi kundabólkur

Nýliga strammaði BankNordik gebyrskrúvuna enn einaferð. Nú skulu kundar rinda fyri at hava konto í bankanum. Ein røð av undantøkum skuldu vera, hvørjir kundar kundu sleppa undan gjaldinum, m.a. at vera í onkrari fyrimunarskipan, hava nógvar pengar á bók ella skylda nógv, ella um man var eldri enn eitt vist ella yngri enn eitt annað.

Myndakelda: in.fo

Men í Føroyum er óbeinleiðis lógarkrav, at fólk skulu hava konto í peningastovni, bæði fyri at fáa løn útgoldna og til pensjónsuppsparing, og tí vísti eg á, at talan er um kradding. Eg havi eisini boðað frá, at eg ætli mær ikki longur at vera kundi í bankanum, har eg havi verið síðani dópsgávurnar fóru á konto.

Eg skrivaði so eisini eina grein við samanbering við danska Arbejdernes Landsbank, sum hevur gjørt eitt greitt val, at eisini kundar uttan nógvar pengar skulu hava møguleika at hava ókeypis lønarkonto. Og tað skuldi eg ikki havt gjørt!! Tíverri kom eg í somu grein inn á lønarviðurskiftini hjá Janus Petersen og skrivaði av órøttum, at hann hevur eina bonusskipan. Hetta varð rættað sama kvøld (sí greinina), men mistakið var gjørt, og tá er ov seint at harmast.

Svansið um gullkálvin

Nú tað er valg til umboðsráðið fyri Ognarfelag Tryggingartakaranna, er ein fyrrverandi nevndarlimur (starvsfólkaumboð), Kim Hansen, ið skrivar á facebook:

Tann, ið stillar upp fyri at koma í umboðsráðið og ætlar sær at ávirka tryggingargjøld, arbeiða fyri opinleika v.m., hevur ikki livandi tjans at røkka sínum máli. Øll, uttan undantak, ið eru vald gjøgnum árini, hava broytt hugsan tá tey eru komin inn! Ballini eru heilt einfalt ov góð til at takka nei til :)

Tað, sum Kim so ikki sigur er, at tað eru fá, ið stilla upp til umboðsráðið, sum ætla at broyta nakað. Tí tey vita longu, at ballini eru for góð, og tað skal ikki broytast, um man kemur inn. Nei, ballini eru orsøkin til at tey stilla upp. Men tað skal ikki vera ósagt.

Munur á bankum

Berlingske Business skrivar í gjár um Arbejdernes Landsbank, ið forrentar eginpeningin betur enn flestu aðrir bankar. Bankin hevur ikki somu áskoðan um sínar kundar, sum BankNordik

Vi traf et valg i 2006 om, at lønkontoen skulle være gratis. Vi ville sikre, at den enlige mor med den lille økonomi kan få sin løn ind og ud igen uden at skulle betale gebyrer. Andre banker har jo forsøgt at prise kunderne ud af banken. Det er jeg modstander af. Det svarer til at gå ind i en tøjforretning og blive bedt om at købe noget og betale gebyr, hvis jeg ikke gør det. Sådan en forretning har jeg ikke lyst til at komme i.

- Gert Jonassen, direktør i Arbejdernes Landsbank

Sama skrivstova, Palle From arbeiddi á í sendirøðini Krøniken. Myndakelda: Berlingske Business

Rætting: Í eini undanfarnari útgáva av hesum bloggi stóð skrivað, at Janus Petersen, stjóri í BankNordik, hevur bonuslønarskipan. Hetta er ikki rætt. Stjórn og nevnd fingu ein sokallaðan "completion bonus", tá bankin varð skrásettur á børsinum, men stjórin hevur ikki bonusløn í dag.

Sunnudagsútvarpsmikrofonhaldarí aftur, aftur

Eg rósi viðhvørt Kringvarpinum, men øgiliga ofta haldi eg, tey arbeiða við høvdinum undir arminum sunnudagar á tíðindadeildini. Eg havi fílst á tað fyrr (her og her). Og so var aftur í dag. Útvarpið segði frá, at politisk semja er um sandoyar- og skálafjarðartunlarnar, og tað gekk heilt galið, tá Gerhard Lognberg slapp at reypa av sínum stóra bragdi.

Á vegginum í facebook-bólkinum Kringvarp, havi eg tí spurt:

Tá tit nú hava samrøðu við Gerhard um sandoyartunnilssemjuna: í staðin fyri bara at halda mikrofonina, meðan hann reypar, hví brúka tit so ikki høvið at konfrontera hann við, at tunnilsuppskotið, sum nú er semja um, er 99 pct tað sama, sum Bjørt arbeiddi við í CEH-samgonguni, og sum fekk Gerhard at fara úr teirra samgonguni, og næstan akkra tað sama, sum Bjørt og Aksel løgdu fram í fjør (pluss nakrar mest sannlíkt irrelevantur ásetingar aftrat), og sum fekk Gerhard at bróta við flokkin hjá sær? Tað fyrra viðførdi, at Gerhard, mest sum einsamallur maður, nú hevur seinkað Sandoyartunlinum fimm og eitt hálvt ár.

Tað er í lagi, at tit ikki eru so konfrontatorisk, sum eg her seti tað upp, men eg vil bara vísa á, at tað skuldi ikki ein gang verið neyðugt við research, har er nokk av tilfari tilgongiligt, um man bara hugsar seg um og minnist.

BankNordik er ikki longur nakað fyri meg

Eg haldi tað er gott, at bankarnir hava effektiviserað og hava lagað bygnaðin til, tá nýggj tøkni gav møguleika fyri tí. Hetta gevur møguleika fyri lægri kostnaði. Men nýggjasta átakið hjá BankNordik sum er ætlað at sorterað kundar frá, sum ikki hava annað enn eina lønarkonto smakkar mær so illa, at eg rými úr bankanum, eg havi verið kundi í í 40 ár, og eg fari biðja so nógv onnur sum gjørligt -- og serliga tey við nógvum pengum ella stórum lánsgjøldum -- um at gera tað sama.

Tá bankin útnyttar ta serstøðu, at fólk við lóg skulu hava eina konto, so er talan um kradding av fúlasta slag. Eg skrivaði hetta á facebook fyrr í kvøld:

Kraddingin hjá BankNordik

Sambært portalinum ætlar BankNordik at krevja 20 krónur um mánaðin frá fólki, sum hava eina konto.

Tað burdi verið skjótt at gjørt lógaruppskot sum setir forboð ímóti avgreiðslugjøldum fyri tænastur, sum kundarnir ikki hava møguleika at velja frá. Og at hava konto sleppa fólk ikki at velja frá, um tey vilja hava løn.

Men umframt tað, so haldi -- eg enn sum áður -- at lógin skal áseta loft á lønina hjá bankastjórum. Einki annað er rímiligt, tá samfelagið við lóg verjir virksemið hjá bankunum við m.a. lóg um innskjótaratrygd. (Og tað gevur økonomiskt góða meining eisini.) Somu løn sum ein aðalstjóri er akkra passaligt til ein bankastjóra. Og aðalstjórar verður jú forrestin heldur ikki revsaðir, tá teir gera tað lort.

Les meira um kraddingina hjá bankavinnuni: Upprunin til ójavnan er fyrst og fremst kradding.