Avis skriver om politikerlede

Datoen var 9. februar. I et af de store danske dagblade kunne man læse:

De ærlige og dygtige folk holder sig borte fra det offentlige liv, fordi de ledes ved den færd, som den nuværende parlamentarisme udviser.

Avisen var Berlingske Tidende. Året var 1905.

Ein dýr kanning?

Í januar 2011 visti Finanswatch at siga, at

Staten garanterede 7,5 mia. til Eik Banki kort før kollaps

Så sent som i juni måned (2010, red.) fik Eik Banki tilført supplerende kapital fra fonden for at leve op til vores aftalte krav. Men da det hele ramlede, kunne fonden jo selvfølgelig ikke hjælpe – en stor del af dens formue hvilede jo på dens beholdning af Eik Banki-aktier

Og tað gav mær høvi á kjak.org at minni á, at

Aftaná bankakreppuna fyrst í 90-unum kravdi og fekk føroyski landskassin endurgjald, tí skeivir upplýsingar vórðu komnir úr Danmark, serliga frá Danske Bank.

Aftaná Eik-kollapsið skulu føroyingar vóna, at danski statskassin ikki setir fram endurgjaldskrav móti landskassanum fyri tóma garantiið hjá Eik Grunninum sum føroyska grunnaeftirlitið góðkendi uttan at kanna grunnin nærri. Landskassin kann enda við einum endurgjaldskravi úr Danmark uppá fleiri miljardir.

Um tað eru einstakir persónar, sum skulu verjast, ella bara vanlig føroysk líkasæla við svans og korruptión, veit eg ikki, men tað er ov vánaligt, at politiska skipanin ikki megnar at fremja eina kanning av Eik Grunninum. Hinvegin kann tað kanska vísa seg, at ein slík kanning kostar nógv meira enn ta einu miljónina, sum ikki ber til at finna til at fremja kanningina.

Felags mál fyri arbeiðsmarknaðin

Vónandi fara føroysk arbeiðsgevarafeløg at stuðla fakfeløgunum í teirra krøvum, sum higartil hava verið avvíst av fólksins fígginda í Fiskimálaráðnum.

sidst i udsendelsen kommer Dansk Arbejdsgiverforenings adm. direktør i studiet. Han har netop sagt ja til højere lønstigninger og nye værktøjer til fagforeningernes kamp mod underbetalt udenlandsk arbejdskraft.
(DR P1 um sending 20. mars 2014)

Tveir fyribils oljupostar

Javnaðarflokkurin á Fólkatingi hevði eina áhugaverda oljuráðstevnu á Christiansborg. Fleiri áhugaverdar framløgur vóru, men nógv var framhald av tí juhu-stemningi, sum hevur verið ráðandi, og tað sum var eitt sindur atfinnandi, fór ikki nógv í dýpdina. Men har var nógv at byggja víðari á.

Fullteknað var til oljuráðstevnuna á Christiansborg. Mynd: Javnaðarflokkurin á Fólkatingi

Eitt sum ikki kom fram, tí stundir ikki vóru til viðmerkingar úr salinum, var stór hol eru í oljuskattalógini, so Føroyar skulu ikki vænta at fáa eina krónu í serskatti burturúr. Men hetta er vitan, sum eisini er í politisku skipanini, og Tjóðveldi hevur lagt uppskot fram um at endurskoða oljuskattalógina.

Tað gav konkret høvi til stuttar viðmerkingar á facebook, sum sjálvsagt skulu útgreinast nærri seinni.

Munur á bankum

Berlingske Business skrivar í gjár um Arbejdernes Landsbank, ið forrentar eginpeningin betur enn flestu aðrir bankar. Bankin hevur ikki somu áskoðan um sínar kundar, sum BankNordik

Vi traf et valg i 2006 om, at lønkontoen skulle være gratis. Vi ville sikre, at den enlige mor med den lille økonomi kan få sin løn ind og ud igen uden at skulle betale gebyrer. Andre banker har jo forsøgt at prise kunderne ud af banken. Det er jeg modstander af. Det svarer til at gå ind i en tøjforretning og blive bedt om at købe noget og betale gebyr, hvis jeg ikke gør det. Sådan en forretning har jeg ikke lyst til at komme i.

- Gert Jonassen, direktør i Arbejdernes Landsbank

Sama skrivstova, Palle From arbeiddi á í sendirøðini Krøniken. Myndakelda: Berlingske Business

Rætting: Í eini undanfarnari útgáva av hesum bloggi stóð skrivað, at Janus Petersen, stjóri í BankNordik, hevur bonuslønarskipan. Hetta er ikki rætt. Stjórn og nevnd fingu ein sokallaðan "completion bonus", tá bankin varð skrásettur á børsinum, men stjórin hevur ikki bonusløn í dag.

Hvorfor fortsatte krisen? Om krisens politiske økonomi

I forbindelse med Paul Krugmans besøg i Danmark forleden dag, blev han interviewet af en række medier, bl.a. Børsen TV: Kina er den største bekymring, Information: Danmark skulle aldrig have knyttet sig til euroen, og DR2 Deadline, hvor han blev interviewet af Martin Krasnik.

Skærmprint af interview i DR2 Deadline 12. jan. 2014.

Her en udskrift af DR's tekstning af interviewet i Deadline 12. januar 2014, sidste spørgsmål og et bonusspørgsmål, hvor de to diskuterer krisens politiske økonomi, selv om Krugman forinden har erkendt, at han ikke er ekspert i politik, og påstået, at i de få tilfælde i de seneste år, hvor han har taget fejl, har det været en fejlvurdering af politiske forhold. Det er alligevel meget interessant, og gengives da denne blogger overvejende er enig i betragtningerne, og har skrevet om meget af det samme tidligere, bl.a. vedr. Storbritannien her og om Murphy's lov om økonomisk politik.

Martin Krasnik:

Hvad er det, der er sket for så mange europæere i de seneste år? Vi taler om indflydelserige personer: den tyske regering, den britiske regering og traditionelle socialdemokrater, som ikke køber Deres argument. Hvad er der sket for os?

Økonomisk ønsketænkning?

Den danske regering er begyndt at prale på forhånd af det økonomiske opsving, som alle tror er på vej, fordi tallene viser optimisme, men som ikke er kommet endnu, når man ser på tal for den faktiske økonomiske udvikling.

Men nu siger Paul Krugman så på TV2 News, at udviklingen i Danmark minder meget om den spanske økonomi. Årsagen er den enorme boligboble, som blev opbygget inden krisen. Forskellen derimod er, at vi oplever krisen ikke lige hårdt her pga. et stærkt socialt sikkerhedsnet. (Undskyld, hvis jeg fornærmer nogen, som er hårdere ramt af krisen end jeg er.)

Søgan endurtekur seg, tá man ikki lærir av henni

Sum miðlarnir skrivað, so tykist danska búskaparráðið at vera vaknað!

Í 1930-unum, tá búskapurin var í djúpari og drúgvari kreppu, vóru eisini nógv -- mest politikarar, men teir finna altíð onkran økonom sum kann brúkast -- sum tosaðu um, at kreppan er neyðug og gagnlig (ja tavaden, tað siga tey eisini í dag), og ongar "kunstigar" loysnir skulu til. Nei, tað skal ganga sína natúrligu gongd, siga tey.

Byrdestop, kovendinger og jobskabelse

Byrdestop? Mest tåbelige ord i den økonomiske debat i lang tid. Og skaber ingen jobs.

Det er ikke i det gamle erhvervsliv (som klager over byrder), at der skabes job. Det gamle erhvervsliv er i hård konkurrence, og derfor bliver der ikke skabt mange jobs her.

Det er i nye virksomheder i nye brancher, at der skabes jobs. Især indtil disse virksomhederne får konkurrence.

Arbeiðsgevarar og miðlar í felags herferð móti arbeiðsleysum

Danske Arbejdsgivere vil have lavere lønninger, men først skal sikkerhedsnettet udhules, so man skal lige have alle medierne til at køre hetz mod de arbejdsløse. Så man producerer noget som lanceres som en analyse...

Ikke én journalist har inddraget den høje danske arbejdsfrekvens i dækningen av "analysen" fra DA. Ikke én undrede sig over, at DA's forbillede (Sverige) har stort set samme arbejdsløshed som Danmark (omkring 7.5 pct).

Det kører i mindst 24 timer. Hold kæft hvor er det nemt i en i forhold til det begrænsede talent vellønnet journaliststilling at sparke til de som har været mindre heldige på arbejdsmarkedet.

Dýri blokkurin

Útvarpið fortelur, at Ríkisveitingin er seinkað. Orsøkin er, at ivi var um hækkingina (prístalsreguleringina) tí semja var ikki í samgonguni, og danska stjórnin fekk ov seint boð úr Føroyum.

Edmund Joensen, fólkatingsmaður fyri Sambfl, veit sambært portalinum at siga,

at orsøkin til, at landsstýrið svaraði so seint, er eitt stríð um vald í samgonguni, har ósemja er um ríkisveitingina.
- Summi brúka ríkisveitingina sum jarnbrot til at trýsta ávís mál ígjøgnum politisku skipanina, vísir Edmund Joensen á.
Hann væntar eisini, at ríkisveitingin aftur nú fer at verða brúkt í politiskum trýsti, áðrenn veitingin skal samtykkjast í Løgtinginum í vár.

Meira frá Kim um pensjónsskattingina

Eftir at Jørgen Niclasen, fíggjarmálaráðharri heldur fram at lúgva alment, við at javnseta danska skattareformin við pensjónsskattasvansið hjá ABDH-samgonguni, kemur Kim Hansen, tryggingarfrøðingur enn einaferð (eins og her) við eini rættleiðing:

Gevst við hasum tvætlinum Jørgen!

Bjarne Corydin sigur:

Fradragsretten for indbetalinger til kapitalpension, herunder supplerende engangsydelser I pensionskasser, ophæves med virkning fra 2013. There indføres samtidig en ny pensionsopsparingsordning, hvorpå there årligt kan indskydes op til 27.600 kr. uden fradragsret, men hvor udbetalingerne til gengæld er skatte- og afgiftsfri. Afkastet af indeståendet foreslås beskattet med 15,3 pct. efter pensionsafkastbeskatningsloven.

Corydon tosar um frádratt og tú tosar um skatting við inngjald. Munurin á skatting við inngjald er, at skatting við inngjald, merkir at tey hágløntu kunnu skora ein skattagevinst. Corydon steðgar hesum skattafidusi hjá teimum hágløntu við at strika frádráttin, meðan tú varðveitir hann, um enn í minni mun enn áðrenn. Corydon fjernar enn tá bara frádráttin fyri kapitalpensjón, meðan rata og lívrenta varveita sín frádrátt. So onki er hettar á nakran hátt nøkur føroysk loysn.

Katastrofan er tó sjálv broytingin í skattaskipanini. Tú valdi at geva teimum lágløntu eina skattahækking írokna pensjón og teimum hágløntu ein skattalækking. At tit ikki skilja og duga at rokna uppá tær broytingarnar tit áleggja okkum øll at liva undir, er also immervekk alvorligt! Alternativið er sjálvandi at tit lúgva.

Kim Hansen um Jørgen og Corydon og Sosialin

Kim Hansen, tryggingarfrøðingur, skrivar á facebook um broytingina í skatting av pensjónum, sum er partur av uppskotinum til skattareform, sum danska stjórnin hevur lagt fram, og sum Jørgen Niclasen pástendur er eftir føroyskari fyrimynd. Her er endurgeving av tí Kim skrivar:

Jørgen sigur:

Hóast landsstýrið er hartað, eisini av dønum, fyri okkara broyting at skatta pensjónir við inngjald, so vil danska stjórnin nú fylgja okkum við at skatta kapatalpensjónir við inngjald.

Bjarne Corydon sigur:

Fradragsretten for indbetalinger til kapitalpension, herunder supplerende engangsydelser i pensionskasser, ophæves med virkning fra 2013. Der indføres samtidig en ny pensionsopsparingsordning, hvorpå der årligt kan indskydes op til 27.600 kr. uden fradragsret, men hvor udbetalingerne til gengæld er skatte- og afgiftsfri. Afkastet af indeståendet foreslås beskattet med 15,3 pct. efter pensionsafkastbeskatningsloven.

Corydon tosar um frádratt og Jørgen tosar um skatting. Munurin er at skatting við inngjald, merkir at tey hágløntu kunnu skora ein skattagevinst, Corydon fjernar hettar við at fjerna frádráttin, meðan Jørgen varðveitir hann, um enn í minni mun enn áðrenn, umframt at hann hækkaði skattin hjá teimum lágløntu, ið bert høvdu ráð til kapitalpensjón. Corydon fjernar also bara frádráttin fyri kapitalpensjón, meðan rata og lívrenta varveita sín frádrátt. So onki er hettar á nakran hátt nøkur føroysk loysn, men bert ein manipulerandi lygn úr FMR.

Eirikur Lindenkov skrivar í oddagrein í Sosialinum:

Um tað veruliga er satt, sum Jørgen Niclasen sigur, at Bjarne Corydon og danska stjórnin nú herma eftir Jørgen Niclasen og Føroya Landsstýri, so mugu fakfeløg og andstøða bíta høvdið av allari skomm! Um Bjarne Corydon og Helle Thorning-Schimdt leggja seg skerfløt fyri Jørgen Niclasen, so passar tað sum Kaj Leo so ofta hevur sagt, at »okkurt gera vit rætt«.
Men um tað ikki passar, sum Jørgen Niclasen sigur, so støðan eins álvarsom, tí ein fíggjarmálaráðharri má ikki siga ósatt.

Hettar er væl eitt tað nærmasta man kemur journalistiskum dovinskapi! Skjóta eftir serfrøðini og fakfeløgum og biðja tey skamma seg, tí alternativið er at vit hava ein fíggjarmálaráðharra, ið lýgur, bert tí hann sjálvir ikki tímir at leita upp orðið "kapital" í einum almennum teksti, ið hann finnur innan 1 min um hann tímir, er sku øll hansara skomm!

Tá Danmark gav NATO lyfti um hernaðarútreiðslur

Ofta verður ført fram, at Danmark sparir nógv í hernaðarútreiðslum av at leggja land (Føroyar og serliga Grønland) til felags verjuna hjá NATO, og at tað eru nógv størri upphæddir, enn blokkstuðulin til Føroyar og Grønland. Í NATO-høpi hava londini forpliktað seg til at brúka ávísanpart av BTÚ uppá hernaðarendamál, og skal Danmark vera sloppið við at brúka nógv minni uttan at hini londini hava talað at.

Eg veit ikki, hvussu nógv Danmark skal hava forpliktað seg til at brúka til hernaðarútreiðslur, men ein stuttlig forteljing er um fundin, tá ásetingin endilig kom um, hvussu nógv hvørt land skuldi forplikta seg til at brúka til hernaðarmál í mun til BTÚ. Tað er frá einum av teimum fáu danskarunum sum var við, Erik Ib Smith, sum í sínum endurminningum, "Fra psykopatklubben" fortelir hvussu tað í veruleikanum fór fram.

Fundur var í Lissabon í februar 1952, Danmark hevði formansskapin. Ásetingin um hernaðarútreiðslur hevði verið viðgjørt á mongum fundum, men eingin semja, og sama á hesum fundi. Onkur fann so uppá, at londini skuldu fáa sínar økonomisku ekspertar at gera semju. Teir vóru sendir inn í fundarhøli og fingu ein seinnapart við boðum um ikki at koma út aftur fyrr enn teir vóru samdir. Danski finansministarin Thorkil Livrem Kristensen sendi departementsstjóran, Erik Ib Smith, og Gunnar Seidenfaden, ið arbeiddi í Uttanríkisráðnum á fundin.

Økonomar ávaraðu eisini í Danmark

Tá danskir økonomar, núverandi og fyrrverandi limir í formansskapinum í Búskaparráðnum, vóru úti og ávaraðu ímóti at framskunda skatting av pensjónum, sum gjørt varð í Føroyum, vóru fleiri í Føroyum frammi við pástandinum, at økonomar altíð fara skeivir, og m.a. hevði alt ov lítið verið av ávaringum áðrenn núverandi kreppu.

Hetta er ein populer uppfatan um búskaparfrøðingar sum heild, men áðrenn eg hyggi uppá hvat danska Búskaparráðið segði og nær, vil eg minna á, at eg áður havi víst á, at viðvíkjandi Føroyum er hetta als ikki rætt: Búskaparráðið ávaraði í hákonjunkturinum.

Hvussu so við danska Búskaparráðnum? Vit kunnu taka nøkur dømi:

Kaj Leo og fiskivinnupolitikkurin

Á facebook greiðir Tórbjørn Jacobsen frá, hvat Kaj Leo, løgmaður, ætlar við fiskivinnupolitikkinum. Ella greiðir frá, er ikki rætt. Hann endurgevur tað sum vit hoyrdu Kaj Leo siga í útvarpinum:

1. januar verður tað tilfeingisgjald á alt okkara ríkidømi á nær- og fjarleiðum........nei, tað verður einki í framtíðar føroyskari fiskivinnu, sum kemur at eita rullandi fiskiloyvir, tað verður avtikið, tað er tað sum vit vilja broyta, hetta her við rullandi, tí tað verður sjálvandi av órøttum ella røttum fata, sum tað hevur nakað við ognarrættin at gera, men tað sum vit gera, men tað sum vit arbeiða við í veruleikanum, tað er, at tú kanst hava ein brúksrætt ímóti einum tilfeingisgjaldi, t.d. hevur man nevnt skipanir, eitt nú niðri í Danmark, har hevur man ein brúksrætt upp á 8 ár, í øðrum londum hevur man so eitt størri áramál. Tað eru tey prinsippini, sum vit skulu fáa loyst, tað er so ein politisk semja, sum vit skulu fáa millum allar flokkar á tingi............tað er í hvussu er mítt størsta ynski og mín størsta vón, at allir flokkar kunnu vera við til, at vit kunnu seta ta skipanina í gongd frá 1. januar 2013........Ja, nú eru vit í hvussu er komin forbí tann prisippiella spurningin, sum vit hava arbeitt øgiliga hart við, og tað er viðvíkjandi tilfeingisgjaldinum. Tað er fyri so vítt komið uppá pláss........eg trúgvi, at vit kunnu finna útav hinum innanfyri eina rímiliga tíð uppá hetta her næsta hálva árið. Tað trúgvi eg.

Pensjónsaldur sum konjunkturpolitikkur

Pensjónsaldurin eigur at hækka uppá longri sikt, um livialdurin heldur fram at vaksa. Men at gera tað sum sparitiltak í lágkonjunkturi er ein samanblanding av struktur- og konjunkturpolitikki, sum er sera hættislig.

Tí er tað eisini skelkandi, at tað ikki verður kritiserað av formanninum í Búskaparráðnum, tá hann varð spurdur beinleiðis um tað í útvarpinum í kvøld. Eg veit ikki um hann er generelt konfliktsky, men tað er eisini hent fyrr, at Thomas Dam tosar uttanum, tá sakligur kritikkur er uppá sítt pláss, eisini tá kritikkurin hevur verið við í skrivligu frágreiðingini. (Meira um tað í eini seinni bloggviðmerking.)

Sagt í Danmark um at skatta pensjónir við inngjald

Danski flokkurin Liberal Alliance hevur havt uppskot frammi um at gera sum í Føroyum og skatta pensjónir við inngjald heldur enn útgjald. Í forsikring og pension, bransjufelagið fyri pensjónsgrunnar eru tey sjálvsagt ikki fegin, og tey hava fingið tríggjar núverandi ella fyrrverandi limir í formansskapinum fyri danska búskaparráðið at tala ímóti ætlanini.

Hans Jørgen Whitta-Jacobsen, økonomisk overvismand og professor i økonomi ved Københavns Universitet:

Det er dødsens farligt at straksbeskatte pensionerne og så bruge pengene. Hvis man fremrykker skatten og bruger pengene fx på skattelettelser, så forværrer du det økonomiske råderum, for du bruger reelt nogle penge, som du ikke har. Statskassen bliver ikke en krone rigere af at fremrykke beskatningen af pensioner,

- Det fine ved det nuværende system er, at pengene kommer til beskatning, når skatteindtægterne falder for dem, som går på pension, og de samtidig bliver dyrere for de offentlige kasser,

Eitt sindur um skattatrýstið

Øll er samd um, at skatturin er ov høgur. Serliga fyri tann sum skal rinda skattin. Hetta er forrestin ikki bara í Føroyum. Og skatturin er eisini hægri enn nakrantíð. So sigst.

Lat okkum hyggja eftir tølunum. Skattatrýst verður oftast roknað sum samlað skattainnkrevjing sum partur av bruttotjóðarúrtøkuni, BTÚ, so tað gera vit. (Aðrar definitiónir eru eisini, sum ikki geva heilt somu úrslit, men munurin er ikki stórur.) Í hagtalsgrunninum hjá Hagstovuni er møguligt at síggja eina rúgvu av tølum og fyri fleiri ár aftur eisini. Talvan AFSKATT1 gevur okkum tøl fyi skattatrýstið 1998 - 2010, og kunnu vit við tí tekna hesa mynd:

Føroyska skattatrýstið 1998-2010. Kelda: Hagstovan.

Carl Johan Dalgaard um búskaparvøkstur

Her er ein fyri føroyskan búskaparpolitikk sera relevantur fyrilestur!

Carl Johan Dalgaard vísir m.a. á, at Danmark kann økja sín búskaparvøkstur, við at gera herming (eftir USA) lættari.

Ljóðar tað sjónarmiðið kent? Ja, tað hevur føroyska Búskaparráðið (2005) eisini víst á:

Tað sum føroyingar veruliga ’liva av’, er ein væl mentur førleiki at innflyta og tillaga útlendskt uppfunnað tøkni til brúks í framleiðsluni her á landi (s. 7)

Man kann lesa meira í búskaparráðsfrágreiðingunum frá 2004 og 2005. -- Ja, tær eru sera relevantar enn, tí boðskapurin í teimum enn ikki í nóg stóran mun er sivaður inn í politisku skipanini.