Økonomisk ønsketænkning?

Den danske regering er begyndt at prale på forhånd af det økonomiske opsving, som alle tror er på vej, fordi tallene viser optimisme, men som ikke er kommet endnu, når man ser på tal for den faktiske økonomiske udvikling.

Men nu siger Paul Krugman så på TV2 News, at udviklingen i Danmark minder meget om den spanske økonomi. Årsagen er den enorme boligboble, som blev opbygget inden krisen. Forskellen derimod er, at vi oplever krisen ikke lige hårdt her pga. et stærkt socialt sikkerhedsnet. (Undskyld, hvis jeg fornærmer nogen, som er hårdere ramt af krisen end jeg er.)

Nú Dimma stríðist fyri at sleppa at blíva givin út...

Nú Kringvarpið, sum skal vera óheft av privatum kapitaláhugamálum, er undir trýsti, og vit eisini lesa í bløðunum, at stórkapitalurin er úti eftir Dimmalætting, er kanska vert at minna á, hvat hendi í Íslandi.

Baldur Arnarson, blaðmaður á islendska Morgunblaðið, skrivar grein, sum Emil L. Jacobsen hevur týtt til føroyskt og sum er í Dimmalætting 14. apríl 2010 undir yvirskriftini: Kúgaði sannleikin.

Í greinini greiður Baldur frá, við støði í frágreiðing hjá serligu kanningarnevndini hjá Altinginum, hvussu bankarnir hóttu bløð, sum skrivaðu kritiskt um bankarnar. Greinin var forsíðu-søga í Dimmu henda dagin:

Forsíða á Dimma 14. apríl 2010

Her eru nøkur brot, sum er verd at hava í huga tá vit eygleiða gongdina í Føroyum:

Nú mugu Pipar og salt taka yvir kjakið

Á facebook skrivar Frímund Hansen í viðmerking til Jóannes Jacobsen:

við at selja tilfeingi í stuttíðar tíðarbili, so hevur tú tikið spekulatióninia úr fiskivinnuni og harvið eitt bein undan føroyska búðskapinum. Spekulatiónin sum er so óalmynduliga vigtug fyri búðskapin. Føroyska tjóðin hevur eitt kempustórt íløguobjekt minni at rottað við!

Eg eri púra forfardur, at nakar rættsiktaður persónur kann halda, at tað gagnar búskapinum, at landið skapar eina íløguboblu av tilfeingisrentu, sum nøkur vinna pengar uppá at spæla við í. Tá onkur vinnur pengar, har eingin búskaparframleiðsla er aftanfyri, so er tað onkur annar sum tapir, og oftast er tað framtíðin, tvs. ein skuld liggur eftir, sum framtíðar framleiðsla skal fara til at rinda rentur og avdrøg til. Í besta føri missur Føroya fólk bara inntøku frá fólksins ogn, um Føroya fólk eru so heppin at sleppa undan eini skuld eftir næsta kollaps.

Tað er bara tí, at tað er alt fólkið, sum tapir, at nakar heldur seg sleppa væl frá at seta slíkar ørar lærusetningar fram. Og helst sama orsøk, at nakar sleppur væl frá tí.

Tavagud hetta er so langt úti, at tað er ikki tilfar til kjak, men til stand-up komik.

Økonomar ávaraðu eisini í Danmark

Tá danskir økonomar, núverandi og fyrrverandi limir í formansskapinum í Búskaparráðnum, vóru úti og ávaraðu ímóti at framskunda skatting av pensjónum, sum gjørt varð í Føroyum, vóru fleiri í Føroyum frammi við pástandinum, at økonomar altíð fara skeivir, og m.a. hevði alt ov lítið verið av ávaringum áðrenn núverandi kreppu.

Hetta er ein populer uppfatan um búskaparfrøðingar sum heild, men áðrenn eg hyggi uppá hvat danska Búskaparráðið segði og nær, vil eg minna á, at eg áður havi víst á, at viðvíkjandi Føroyum er hetta als ikki rætt: Búskaparráðið ávaraði í hákonjunkturinum.

Hvussu so við danska Búskaparráðnum? Vit kunnu taka nøkur dømi:

Eru góð ráð dýr?

Búskaparráðið staðfesti í januar 2006, at:

Er búskaparpolitikkurin skilagóður, so kunnu Føroyar tola sveiggj innan fiskivinnuna og harvið gjaldoyrainntøkunum, uttan at allur búskapurin fer á heysin.

Búskaparráðið ávaraði í december 2006:

Føroyski búskapurin er í hákonjunkturi. Hetta er komið av innlendskum eftirspurningi. Vinnan hevur í stóran mun økt sín fíggjarliga váða.

Forsinket omhu?

Dimmalætting skrivar í greinum 22. februar 2012 um avleiðingar av broyttari pensjónsskatting, at láglønt fáa stóra skattarokning í pensjónsárum, meðan løgmaður afturímóti fær meira útgoldið í pensjón. Í oddagreinini er Árni eitt sindur uppi at koyra:

Í himmalsins navni: hvat hugsa tit fyri tykkum? Vit tosa ikki um stórar og dýrar pensjónir, men vanliga ratupensjón ella lívrentu!
(...)
Vit ganga úr frá, at hetta verður broytt aftur umgangandi, so vanlig fólk ikki verða revsað á gamalsaldrinum fyri at hava upptjent sær pensjón.

Neyðug tøl hava annars verið tøk rættiliga leingi. Jan Otto S. Holm hevði framløgu um tað í Norðurlandahúsinum (leinkjan her virkar ikki í løtuni). Og Samtak legði tøl fram fyri Løgtingsins fíggjarnevnd, og liggja nøkur av tølunum sum fíggjarnevndarskjal C-1. Ein talva sum uppsummerar tøl frá líknandi útrokningum sæst her.

Kapitalisma skal ikki bara vera eitt slogan

Hvussu kann Fólkafl sleppa avstað við at tosa um byrðar á vinnuna, tá tað er Fólkafl sum vil leggja eykaskatt á vinnuna? Eykaskatturin er gott nokk ein undanførsla fyri at sleppa at forera fólksins ogn burtur? Tað einasta vinnan skal gera fyri at sleppa undan eykaskattinum hjá Fólkafl er at søpla virðini burtur í illa riknum fyritøkum. Eykaskatturin hjá Fólkafl alir taparar í vinnuni.

At forera fólksins ogn til útvald er skeivt. Hetta hevur einki við øvund at gera. Hetta snýr seg ikki ein gang um, at býta virðini javnari. Hetta snýr seg um, at skapa mest møguligt virði úr fólksins ogn. At forera fólksins ogn burtur er vánaligur búskaparpolitikkur.

Kapitalisman fungerar sum oftast. Men tá javnvágin millum virðisskapan og úrtøku fer av lagi, so gongur galið. Og tað er júst henda javnvág sum fer av lagi, tá stór virði verða forerd útvaldum. Vit kunnu tí vænta eina nýggja íløguboblu, um Fólkafl fær sín vilja.

Við Fólkafl fer kapitalisman ikki at fungera í Føroyum. Men Fólkafl hevur altíð vart sínar vinir ímóti kapping, so Fólkafl er helst einki serliga glaður fyri kapitalismu, tá tað kemur til stykkis. Fyri Fólkafl er kapitalisma bara eitt slogan.

Hermann Oskarsson hevur eitt frálíkt innlegg um hetta sama:

Evsta endamálið við øllum hesum hundakunstunum hjá Fólkaflokkinum og hansara halafylgi er at lata hesa ríku landsgávuna upp í hendurnar á einum fámannaliði av ríkmonnum.

Tá eingin rópar varskó

Filmurin Inside Job á DR2 (trailari fyri filmin og brot úr filminum) í kvøld um fíggjarkollapsið og tíðina áðrenn, meðan og aftaná vísti, at tá pengarnir eru nóg stórir, so kunnu so gott sum øll fara at spæla við. Sjálvt universitetsprofessarar vildu hava sín part av køkuni, tá boblu-búskapurin var uppá tað ringasta, og teirra ráðgeving um búskaparpolitikk var eisini til fals.

Føroyar hava eisini verið við í hesum dansinum, og tað er avmarkað, hvussu nógv varð rópað varskó her eisini. Dimmalætting hevur í seinastuni skrivað um tað sum nøkur søgdu vóru trygg partabrøv, sum føroyingar hava mist pengar uppá, onkur heilt nógv. Dagur og vika gjørdi eitt innslag um hetta virðisbræv, eftir tíðindafundin, har Kaupthing boðaði frá nýggja íløgumøguleikanum:

Dagur og vika fíggjakvøld 5. mai 2006.

Hví spurdi journalisturin ikki, hvar váðin bleiv av, tá partabrøvini (sum í uppruna eru ótrygg) kundu seljast sum trygg partabrøv? So hevði hann í minsta lagi komið á sporið av, hvar veika punktið í hesum virðisbrævi var.

Hevur Kaj Leo sjálvur ánilsi?

Kaj Leo í Tinginum um leiðslur í tryggingarfeløgum:

Í nógvum førum hava teir ikki ánilsi av, hvat teir gera.

Tað býður mær ímóti at fara at verja tryggingarfeløg, men tað man kennast løgið hjá leiðsluni í TF, sum reddaði reyvina á løgmanni, tá Eik fór fallit at hoyra hann tosa soleiðis á sjálvum Tingsins røðarapalli.

Og kanska man tað kennast serliga løgið, tá vit minnast til, at fantastisku forrætningsevnini (sarkastiskt) hjá løgmanni og harav illa timaðar politiskar útmeldingar mitt í samráðingunum millum TF og Finansiel Stabilitet vóru við til at trýsta prísin uppeftir.

Hvussu nógv mistu pengar uppá fiskasøluævintýrið hjá løgmanni? Tað var sikkurt ein spennandi ætlan. Fleiri smáir fiskaframleiðarar runt landið halda so ikki, at lyfti frá manninum, sum er Føroya løgmaður, eru nakað man kann stóla uppá. So spennandi verður, hvussu verður við hesum spennandi pensjónsætlanunum hjá Kaj og ko.

Stórur ójavni undirgravar kapitalismuna

Greinin Societal Dangers of Income Inequality vísir, at tá ójavnin verður ov stórur, kann kapitalisman ikki virka longur. Felags fyri tíðina undan krakkinum í 1929 og tíðina áðrenn 2008 var stórur og vaksandi ójavni.

Ulighed fører til kapitalismens undergang

Artiklen Societal Dangers of Income Inequality viser, at når uligheden bliver for stor, holder kapitalismen op med at fungere. Et fællestræk ved tiden før det store kollaps i 1929 og tiden før 2008 er, at der var en stor og voksende ulighed.