Dýri blokkurin

Útvarpið fortelur, at Ríkisveitingin er seinkað. Orsøkin er, at ivi var um hækkingina (prístalsreguleringina) tí semja var ikki í samgonguni, og danska stjórnin fekk ov seint boð úr Føroyum.

Edmund Joensen, fólkatingsmaður fyri Sambfl, veit sambært portalinum at siga,

at orsøkin til, at landsstýrið svaraði so seint, er eitt stríð um vald í samgonguni, har ósemja er um ríkisveitingina.
- Summi brúka ríkisveitingina sum jarnbrot til at trýsta ávís mál ígjøgnum politisku skipanina, vísir Edmund Joensen á.
Hann væntar eisini, at ríkisveitingin aftur nú fer at verða brúkt í politiskum trýsti, áðrenn veitingin skal samtykkjast í Løgtinginum í vár.

Tá Danmark gav NATO lyfti um hernaðarútreiðslur

Ofta verður ført fram, at Danmark sparir nógv í hernaðarútreiðslum av at leggja land (Føroyar og serliga Grønland) til felags verjuna hjá NATO, og at tað eru nógv størri upphæddir, enn blokkstuðulin til Føroyar og Grønland. Í NATO-høpi hava londini forpliktað seg til at brúka ávísanpart av BTÚ uppá hernaðarendamál, og skal Danmark vera sloppið við at brúka nógv minni uttan at hini londini hava talað at.

Eg veit ikki, hvussu nógv Danmark skal hava forpliktað seg til at brúka til hernaðarútreiðslur, men ein stuttlig forteljing er um fundin, tá ásetingin endilig kom um, hvussu nógv hvørt land skuldi forplikta seg til at brúka til hernaðarmál í mun til BTÚ. Tað er frá einum av teimum fáu danskarunum sum var við, Erik Ib Smith, sum í sínum endurminningum, "Fra psykopatklubben" fortelir hvussu tað í veruleikanum fór fram.

Fundur var í Lissabon í februar 1952, Danmark hevði formansskapin. Ásetingin um hernaðarútreiðslur hevði verið viðgjørt á mongum fundum, men eingin semja, og sama á hesum fundi. Onkur fann so uppá, at londini skuldu fáa sínar økonomisku ekspertar at gera semju. Teir vóru sendir inn í fundarhøli og fingu ein seinnapart við boðum um ikki at koma út aftur fyrr enn teir vóru samdir. Danski finansministarin Thorkil Livrem Kristensen sendi departementsstjóran, Erik Ib Smith, og Gunnar Seidenfaden, ið arbeiddi í Uttanríkisráðnum á fundin.

Høgni hevur eisini fingið nokk av Kaj Leo

Høgni Hoydal viðmerkir á facebook "Nøkur søgd orð frá landsins løgmanni í dag":

- "Ríkisfelagsskapurin aldri havt størri týdning enn í dag - tær 8 mió. eyka í blokkstuðli fyri 2012 hava longu hjálpt til at venda búskapinum (!) - (Ja, fyrstu 3 mánaðirnar í 2012 svarar tað til einar 2 mió eyka í biddarapeningi. Minni enn útgoldið er í kostnaðarendurgjaldi til politikarar...)

- "Tilfeingisgjald er størsta sosialpolitiska átak í søgu sambandsfloksins"(!) - (Ja, so vinnupolitikkur er sosialpolitikkur, meðan 300 mió í flatskattalætta til helvtina av fólkinum og 235 mió. tiknar frá framtíðini er ikki sosialpolitkkur...)

- "Vit hava ongantíð ætlað at hækka pensjónsaldurin til 68 ár næsta ár"(!) - (Ja, tað er altso bara tvætl, tá tað stendur svart uppá hvítt í uppskotinum, sum er lagt fyri tingið...Hann kundi eins væl sagt: "Nei, tvætl, eg lúgvi alt...)

- "Vit gera nú tað, sum fullveldissamgongan ikki megnaði í 2002"(!) - (So fullveldissamgongan skuldi altso í 2002 - sambandið hevur annars sitið við leiðsluni og fíggjarmálum síðani 2004 - gjørt eina flatskattaskipan fyri aðra helvtina. Tikið hækkaðan pensjónsskatt frá teimum lægstløntu og frá framtíðini. Skorið útbúgving, mentan, strandferðslu og lagt brúkaragjøld á heilsuverkið fyri at fíggja skattalættar...)

Eg spyrji meg sjálvan, um tað yvirhøvur finst nakað mark fyri ábyrgdarundanstøkkingini, meiningsloysinum og vitloysinum í framferðini og søgdu orðunum frá landsins sonevndu leiðslu?

Eitt sindur um skattatrýstið

Øll er samd um, at skatturin er ov høgur. Serliga fyri tann sum skal rinda skattin. Hetta er forrestin ikki bara í Føroyum. Og skatturin er eisini hægri enn nakrantíð. So sigst.

Lat okkum hyggja eftir tølunum. Skattatrýst verður oftast roknað sum samlað skattainnkrevjing sum partur av bruttotjóðarúrtøkuni, BTÚ, so tað gera vit. (Aðrar definitiónir eru eisini, sum ikki geva heilt somu úrslit, men munurin er ikki stórur.) Í hagtalsgrunninum hjá Hagstovuni er møguligt at síggja eina rúgvu av tølum og fyri fleiri ár aftur eisini. Talvan AFSKATT1 gevur okkum tøl fyi skattatrýstið 1998 - 2010, og kunnu vit við tí tekna hesa mynd:

Føroyska skattatrýstið 1998-2010. Kelda: Hagstovan.

Ójavnt er býtt

Sama dag sum samgonguskjalið hjá ABDH varð undirskrivað, spurdi eg:

Tá danska stjórnin hevur sagt nei til at hækka blokkin, hvat ger Kaj Leo so? Skal hann so gjøgnumføra politikkin hjá Fólkafl og Miðfl, men ongan sambandspolitikk?

Hetta er so støðan nú:

Fólkaflokkurin hevur fingið:

1. ófíggjaðan skattalætta til háinntøkur,
2. tømt pensjónskassarnar, so ráð ikki verður til vælferðartænastur í framtíðini, og
3. lov at sleppa at geva eini 6-10 miljardir til vinir og kenningar.

Sambandsflokkurin hevur fingið lov at senda út eitt tíðindaskriv:

“Forsætisráðharrin og eg eru samd um, at ríkisfelagsskapurin er til gagns fyri báðar partar, og vilja vit gera okkara fyri at styrkja felagsskapin frameftir” sigur Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður.

Spennandi verður, hvussu leingi Sambandsflokkurin kann liva við at teirra partur í hesi samgonguni er at sleppa at gera yvirlýsingar.

Hurrá - ríkisveitingin hækkar

Í valstríðnum segði Sambandsflokkurin

At prístalsviðgera heildaveitingina úr Danmark skal verða við til at fáa hallið á fíggjarlógini burtur

Aftaná valgið segði sambandsløgmaður

Endamálið við dagføringini av ríkisveitingini er at tryggja vælferðartænastur í føroyska samfelagnum

Eg veit ikki, um hetta skuldi skiljast soleiðis, at báðir trupulleikar skuldu loysast fyri hækkingina av blokkinum, men neyvan, tí Sambandsflokkurin segði, at tiðningin av blokkinum gav 130-200 mió kr. Eg spurdi løgmann um hetta á portalinum og vágaportalinum (kann eisini lesast her), men fekk -- sjálvsagt -- einki svar.

Men nú er so komið fram, at ríkisveitingin hækkar einans 9 mió kr sum Kringvarpið sigur vísandi til løgmansskrivstovuna, ella slakar 9 mió kr sum løgmansskrivstovan sjálv sigur á síni heimasíðu. Portalurin hevur roknað seg fram til 8.4 mió kr og staðfestir, at løgmaður fekk krakk.

Tann brennandi spurningurin er nú, hvat pengarnir skulu brúkast til. Til at minka hallið á fíggjarlógini, sum Sambandsflokkurin segði áðrenn valgið, ella at økja útreiðslurnar til vælferðartænastur, sum sambandsløgmaður segði aftaná valgið.

Ella til okkurt heilt triðja.

Gunnvá og Rósely góða lýsing av politisku støðuni

Eingin hevur sum hesar báðar lýst politisku støðuna í Føroyum í dag.

"Hvat er orsøkin til, at ongin í samgonguni velur at rætta hondina upp og siga, at vit mugu steðga og svara spurningunum, ið settir eru?"

Svarið er, at etikkurin er parkeraður.

Viðm. til grein hjá Gunnvá Edvardsdóttir og Rósely Reynstind.

Blokktiðning til meira vælferð

Um blokkurin hevði verið framskrivaður síðani 2002, so hevði hann verið 752,9 mió í ár (tað hevur Bjarne Corydon sagt), og við somu framskrivingarferð verður hann 769,9 mió næsta ár, og 842.1 mió í 2016, t.e. 226.6 mió hægri enn hann er í dag.

Í ABDH-samgonguskjalinum stendur nú:

Samlaðu útreiðslurnar á samtykta játtanarkarminum fyri 2012-2016 skulu haldast.

Eg skilji so á løgmanni, at um Helle gongur við til at hækka blokkin verður samgonguskjalið broytt til "Samlaðu útreiðslurnar á samtykta játtanarkarminum fyri 2012-2016 skulu hækkast við 226.6 mió kr."

Góði Kaj Leo, kann tú vátta, at títt skriv skal skiljast soleiðis, at útreiðslukarmurin á fíggjarlógini skal broytast samsvarandi einum hækkaðum blokki? Og er tín fíggjarmálaráðharri samdur?

Avtalubrot við afturvirkandi kraft

Jógvan Sundstein um blokkpolitikkin hjá borgarligu samgonguni:

Slíkar avtalur kunnu væl ikki broytast 10 ár aftureftir. Tá verður virði av gjørdum avtalum devaluerað, og tað er ikki gott fyri tann partin, sum brýtir avtaluna. Tað gongur útyvir umdømið.

Hann kundi sagt tað sama um pensjónsskattingina.

Reaktionert stýri

Jóannes Jacobsen á facebook:

Nýggja stýrið er ikki konservativt. Tað er reaktionert. Konservativ ganga inn fyri hóvliga at ganga fram á leið við at byggja á tað verandi. Nýggja stýrið vil ganga aftureftir -- til áðrenn blokkurin varð lækkaður, áðrenn tos um marknaðargrundan av fiskivinnuni tók seg upp, áðrenn Føroyar fingu eina sosialdemokratiska skattaskipan og áðrenn orð so sum 'samkynd' blivu alment kend.

Hvat ger Kaj so?

Tá danska stjórnin hevur sagt nei til at hækka blokkin, hvat ger Kaj Leo so? Skal hann so gjøgnumføra politikkin hjá Fólkafl og Miðfl, men ongan sambandspolitikk?

Blokk-politikk

Ein gallup-kanning beint áðrenn valgið vísti, at samanlagt í fólkinum vildu 28% hækka blokkin, 24% lækka hann, 30% vildu lata hann standa í stað, og 18% vistu ikki.

• 25% av fólkafloksveljarunum og vildu hækka blokkin, 27% vildu lækka hann, 30% vildu lata hann standa í stað.
• 56% av sambandsveljarunum vildu hækka blokkin, 2% vildu lækka hann, 31% vildu lata hann standa í stað.
• Samanlagt vildu 40% av veljarunum hjá ABDH hækka blokkin, 15% vildu lækka blokkin, 30% vildu lata blokkin standa í stað, og 15% vistu ikki. Íalt 287 veljarar hjá hesum flokkum svaraðu í kanningini.

Veljararnir hjá ABDH fáa tað tey valdu. Tjóðveldisveljarar fáa ikki tað tey valdu (70% vildu lækka blokkin), men teirra flokkur er í andstøðu. Triði hvør javnaðarveljari (33%) vildi hækka blokkin, eitt sindur fleiri (37%) vildu lata hann standa í stað, 10% vildu lækka blokkin. So javnaðarveljarar eru minni ónøgdir enn tjóðveldisveljarar tá tað kemur til blokktiðning.

Skattalætta og hægri blokk

Skattalætta fyri 300 mió og til Danmarkar at biðja um 200 í hægri blokk. Eg segði hetta sum eina vittigheit áðrenn valgið, men virkeligheitin sær út til at innheinta skemtið. Spennandi hvat Helle fer at siga til at vaskikonan á Vesterbrúgv skal rinda fyri skattalættan til føroyskar háinntøkur.